2016-02-19


De friese wet Lex Frisionum




In de oudheid hadden Friezen een hele sterke onderlinge binding met elkaar en een relatief hoge status als vrije levende in de gelaagde samenleving. Ook op het gebied van de seks ging alles er vrijer aan toe. De inwoners van het Friese gebied moesten zich desondanks toch aan het Friese én heersende recht houden. Het Friese stamrecht is al in 800 op schrift gesteld, maar was toen reeds eeuwen in gebruik. Het huwelijksrecht was in die tijd erg star, maar men mocht bij overspel wel ongestraft doden. Maar zeg nu zelf, laat de vrije Fries zich eigenlijk wel beteugelen?

In de wetten worden allerlei vuige termen gehanteerd met betrekking tot sexuele activiteiten die niet door de beugel kunnen: fornicando, adultero, moechia en stuprum, voor ontucht en overspel. Het is niet altijd duidelijk wat bedoeld wordt. Brundage (1987) geeft de officiële definities: 'fornicando' (ontucht) is een ruim begrip. Het omvat alle zondige sex, dat wil zeggen alle sex buiten het huwelijk en alle ongeoorloofde handelingen zoals fellatio en bestialiteit; 'adultero' (bij overspel plegen) is een strikter begrip, een bijzondere vorm van ontucht, waarbij tenminste een van de twee zondaars getrouwd is (wel met een ander).

De Lex Frisionum (Recht voor een Fries huishouden) bevat diverse bepalingen aangaande overspel en ontucht. Artikel V.1 zegt dat een man, die zijn echtgenote betrapt tijdens het overspel, haar minnaar zelfs straffeloos mag doden. Wat er dan met de vrouw gebeurde, vermeldt de Lex niet expliciet. Maar uit bepalingen in andere Germaanse wetten en latere Friese wetten blijkt dat de bedrogen echtgenoot het recht had, ook haar te doden. 
Titel IX gaat dan over hoererij. Voor ontucht ('fornicando', IX: 1) moest de vrouw een boete betalen aan de koning. Waarschijnlijk wordt hier de ongetrouwde vrouw bedoeld, die niet onder het oordeel van een echtgenoot of vader valt. Een andere bepaling gaat over het met geweld tot je nemen van een ongetrouwd meisje ('virginem', IX: 8). Daarvoor moest de man dan wel zeker boeten. Dezelfde Titel IX bevat ook straffen voor het onteren van de slavin van een ander. Daarvoor moest een boete betaald worden, niet aan de slavin zelf, maar aan haar eigenaar.
De Lex geeft ook nog een uitputtende opsomming van de boetes voor een groepsverkrachting (IX: 3-7).  Noch in de Lex Frisionum, noch in andere Germaanse wetten, wordt onderscheid gemaakt tussen getrouwde en ongetrouwde mannen. Het maakte kennelijk niet uit of de man nog een echtgenote thuis had zitten of niet. Van tal van koningen is het zelfs bekend dat ze er openlijk concubines op na hielden. Als uit zo'n verhouding een kind voortkwam, dan golden er weer allerlei complexe erfregels.  In de vroege middeleeuwen waren tal van theologen druk met het opstellen van penitentieboeken. Vol met straffen die biechtvaders moesten opleggen aan zondaars. Vooral sexuele overtredingen kwamen daarin uitgebreid aan bod. Al deze wetgeving was nodig, omdat de maatschappij uiterst gevoelig in elkaar stak op dit punt.

Sex buiten het huwelijk was uiteraard verboden, maar ook binnen het huwelijk waren er vele restricties. Sex mocht vaker niet dan wel en het was zeker niet de bedoeling er plezier aan te beleven, zelfs al was je netjes met elkaar getrouwd. Overtreders moesten vasten of zich lange tijd onthouden van vleselijke contacten. Brundage (1987) geeft een fraai overzicht van al die beperkende regels uit het Europa van 600-1000 na Chr. Echter, in de Lex Frisionum, opgeschreven in diezelfde periode, is daarvan niets meer terug te vinden. De Lex is op het gebied van sex tamelijk coulant. Ontucht en verkrachting werden bestraft, maar voor het overige zien we geen beperkingen voor de Friezen. De Lex Francorum kent een straftabel die nog hoger ligt. Wat betreft de vrijheden van de Fries dient men overigens wel te bedenken dat men op elkaars lip in het buitengebied op een heim woonde met de gehele familie bijeen.


Las Vegas Chapel